GAZPROM MERCEK ALTINDA

07/11/2016


Avrupa Komisyonu Gazprom için düğmeye bastı

Avrupa Komisyonu, Rusya’nın en önemli devlet şirketi Gazprom hakkında soruşturma başlattı. Avrupa Komisyonu Gazprom’un Orta ve Doğu Avrupa pazarlarında rekabeti önleyici çalışmalarda bulunmasından rahatsız oldu ve durdurmak için harekete geçti. Avrupa Komisyonu Gazprom’un mevcut “durumunu kötüye kullanmak suretiyle tekel oluşturma gayretine yöneldiğinden” şüpheleniyor.

Bu gerekçe ile 4 Eylül 2012 tarihinde başlayan resmi soruşturma hem Avrupa Birliği-Rusya ilişkileri için hem de Gazprom şirketi için tarihte önemli bir kilometre taşı teşkil edebilir.

Pandora’nın Kutusu Açılırsa…

Avrupa Komisyonu’nun bu kararı Rusya’nın Avrasya denklemindeki konumunu sarsabilir. Bu kararın Moskova’nın Merkezi ve Doğu Avrupa ülkeleri üzerindeki baskısını zayıflatması olasılığı da bir hayli yüksek. Bilhassa Rusya’nın Gazprom vasıtasıyla Avrupa enerji pazarına hakim olma çabası engellenirse, Kremlin açısından yakın gelecekte bir dizi sorun da gündeme gelebilir. Çünkü Gazprom’un etkinliğinin sınırlandırılmasının getireceği prestij sorunu diğer sahaları da etkileyebilir. Ayrıca olası gelir kaybının doğrudan ve dolaylı etkileri de olacaktır.

Ceza Ne Olabilir?

Gazprom’un -beklendiği gibi- suçlu bulunması halinde iki türlü ceza verilmesi olasılığı var. Birinci olasılık Gazprom’un faaliyet gösterdiği ülkelerde elde ettiği cironun %10’unu ödemekle mükellef kılınması… İkinci olasılık ise Avrupalı müşterilerine yaptığı doğal gaz satışında fiyat indirimi yapması… Her olasılıkta Gazprom “mahkûmiyet” halinde, “mahkûm olmuş şirket” olmanın ötesinde “uğrayacağı ciddi kayıpları” dikkate almak zorunda.

Velhasıl SSCB’nin dağılmasının ardından, Rusya Federasyonu içerisinden bulunduğu ağır ekonomik ve mali şartlardan zengin doğalgaz ve petrol kaynaklarını dünya pazarlarına -batıya- sunarak kurtuldu. Rusya aynı dönemde eski SSCB havzasında ve eski Varşova Paktı’nda yer alan ve kendisiyle arasına mesafe koyan devletlerle ilişkilerini de yine doğalgaz üretim ve iletim altyapısı sayesinde kendi lehine yeniden yapılandırdı.

Rusya enerji konusunda ucuz, sürekli, güvenli ve güvenilir tedarikçi ülke olmanın avantajını yakın haricinde yer alan ülkelerle ilişkilerinde daima değerli bir koz olarak kullandı. Bu sayede Rusya birinci kuşak ve ikinci kuşak komşularıyla ilişkilerinde enerjiyi jeopolitik denklemin bir parçası olarak gördü. Periferisinde yer alan ülkelerin enerji bağımsızlığını önleyerek, bir bakıma tanklarla erişemediği yerlere boru hatları ile ulaşmaya çalıştı.

Her ne kadar “tam bağımsızlık çağı” geride kalmış olsa da, her ne kadar dünyada artık her ülke dünyanın geriye kalanına bağımlı olsa da ve dünya siyasetinde “karşılıklı bağımlılık çağı” yaşansa da, enerji konusu hala birinci derecede hassas… Özellikle Rusya söz konusu olduğu zaman!

Soruşturma Sebebi Çok Önemli…

Avrupa Komisyonu’nun soruşturma kararının perde arkasında Gazprom ile ilgili şu teşhis ve tespit yer alıyor; “Gazprom doğalgaz ihraç yollarının çeşitlendirilmesini engelleyen yöntemler izlemektedir. Gazprom doğalgaz fiyatlarını, petrol fiyatlarına endekslemek suretiyle adil olmayan bir fiyatlandırma politikasına yönelmiştir”.

Elbette soruşturma sürecinde Avrupa kurumlarının ortaya yeni iddialar ve belgeler çıkaracağı kesin. Her halükarda Avrupa Komisyonu’nun soruşturma kararını “rastgele” almadığı ve kararın kesin delillere dayanması olasılığının “en üst düzeyde” olduğu muhakkak.

Gazprom Ne Diyor?

Gazprom bu konu hakkında bir açıklama yaptı. Rus devlet şirketi yaptığı elbette öncelikle “Avrupa Komisyonu’ndan herhangi bir bildirim alınmadığı” vurgulandı. Gazprom -açıklamasında da yer aldığı gibi- söz konusu soruşturmanın başlatılmasının kendisinin suçlu olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Açıklamaya göre Gazprom Avrupa Birliği’nin rekabet kurallarına her zaman uydu. Ayrıca Gazprom “Avrupa Birliği piyasasında, başta fiyatlandırma mekanizmaları olmak üzere, doğalgaz tedarikçi ve ihracatçıları ile Avrupa Birliği mevzuatına uygun biçimde hareket ettiğini” savunuyor...

Putin Kızgın…

Her ne kadar herkes “serbest pazar” ve “liberal ekonomi” olgularıyla hareket etse ve “piyasaların tercihine göre” davrandığını savunsa da, “çıplak gerçek” tam da öyle değil. Nitekim Moskova’da Avrupa Komisyonu’nun soruşturma kararı ile ilgili yapılan analizler de buna işaret ediyor.-Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in açıklamaları da buna ışık tutuyor. Putin’in basına yaptığı değerlendirmeye göre soruşturmayı Avrupa’da süregelen ekonomik kriz ile ilişkili.

Avrupa Birliği yaşadığı ağır borç krizinden kurtulmak için bir kestirme yol arıyor. Avrupa Birliği ekonomik sıkıntıların bir kısmının çözümünün faturasını Rusya’ya yansıtma gayretinde ve sorunu Rusya’nın sırtına yüklemek istiyor. Putin Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinin ardından düzenlediği basın toplantısında Avrupa Birliği ile yaşanan Gazprom sorununun “kayıpsız çözülebilmesi gerektiğini” de söyledi…

Uzlaşma Ve Çözüm İmkânsız Değil…

Elbette burada “kayıpsız” vurgusunun anlamını henüz bilmiyoruz. Bunun neyi ifade ettiğini Putin’in her yıl daha da gerilen yüz hatlarından okuyamayız. Ama Putin’in bu konuda çok sert adımlar atacağından emin olmak kolay değil. Tarafların işbirliği iklimini korumaya ihtiyacı var. Taraflar beraber çalışmak ve beraber yaşamak zorunda olduğunun şuuruyla hareket ediyorlar. Dolayısıyla Moskova bu konuda öfkeyle ve tepkiyle değil, “piyasa şartlarına göre” ve “uzlaşmacı bir mizaçla” hareket edebilir.

Gazprom’un, yüklü bir ceza ödemeden ve hakkında resmi davalar açılmadan önce, söz konusu soruşturmanın safhasının seyrine göre farklı çözüm arayışlarına girmesi olasılığı yüksek. Gazprom bu kapsamda doğalgaz satışında ve fiyatlandırmalarında küçük birtakım tavizler verebilir.

Bu ihtimale dikkat çeken bazı gelişmeler de var. Gazprom, doğalgaz fiyatlandırma sistemini petrol fiyatlarından arındırması yönündeki talepleri reddetmekle beraber, bazı Avrupalı enerji şirketleri ile uzun vadeli sözleşmeleri gözden geçirmeyi ve geriye dönük bazı ödemeler yapmayı kabul etti. Nitekim Gazprom, Avrupa’daki bazı müşterilerine uzun dönemli sözleşmelerdeki yüksek fiyatlar nedeniyle 2012’nin ilk çeyreğinde 1,9 milyar EUR geri ödeme yaptı.

Gazprom İç Pazarda da Sıkıntılı…

Gazprom’un bu esnekliği göstermesinde sadece Avrupa pazarına verdiği önem değil, aynı zamanda iç piyasada yaşadığı sorunlar da etkili olabilir. Gazprom dış dünyada yaşadığı sorunlarının yanı sıra iç pazarda sıkıntılarla boğuşuyor. Gazprom bu sıkıntılar nedeniyle mevcut stratejisinde küçük birtakım değişikliklere gitti ve daha ılımlı bir yaklaşım içine girdi. Küresel krizin dünyanın her köşesini yaktığı bu dönemde Gazprom iç pazarda “Yamal Projesi”, “Güney Akım Projesi”, “Doğu Sibirya Projesi” ve “Shtokman Sahaları’na Yönelik Proje” gibi çok yüksek maliyetli ve çok riski “mega projeler” ile uğraşıyor. Tam da bu zamanlama ile Avrupa Komisyonu’nun soruşturma kararına maruz kalması Moskova için “stratejik bir talihsizlik” olabilir.

Rusya’nın Avrupa Komisyonu’nun soruşturma kararı almasına şaşırmamış olması gerekir. Rusya-Avrupa ekseninde enerji konusunda yaşananların neticesinde bu yönde bir gelişme yaşanması kaçınılmazdı. Gerek Rusya’nın Gazprom’u Avrupa’ya hâkim kılma çabası gerekse Kremlin’in doğalgazı dış politikada baskı unsuru olarak kullanması bu sonucu doğurdu. Avrupalı uzmanlar da soruşturma kararını beklenen gelişme ve kaçınılmaz süreç gibi ifadelerle değerlendiriyorlar.

Avrasya’da denklemin değişeceğinin habercisi olan gelişmenin Gazprom ile sorun yaşayan ve sözleşmelerin yenilenmesini isteyen Orta Avrupa ve elbette Doğu Avrupa devletlerince de olumlu karşılandığı görülüyor.

Asya-Pasifik Bölgesine Dikkat!

Rusya muhtemeldir, yeni bir açılıma yönelir. Moskova yeni rotalara daha fazla öncelik verebilir. Eğer Moskova doğalgaz boru hattı güzergâhlarını Asya-Pasifik bölgesine yönlendirirse, bazı önemli avantajlar elde edebilir. Nihayetinde Asya-Pasifik bölgesi iktisadi açıdan çok değerli, çok cazip ve çok büyük bir pazar…

Ayrıca Asya-Pasifik bölgesine yönelim Rusya için Avrupa’ya karşı yeni bir koz teşkil edebilir. Arz, talep, fiyat ve sair piyasa şartları ve olguları Moskova lehine gelişebilir. Fakat Asya-Pasifik bölgesi yerküremizde hassasiyeti giderek artan bir bölge… ABD’nin kendisini “Pasifik ülkesi” olarak deklare etmesinden sonra yaşanan süreçte, bölgede ABD’nin askeri varlığının giderek arttığı görülüyor. ABD bölge ülkelerinin neredeyse tamamıyla ilişkilerini hem ikili hem de çok taraflı boyutta süratle geliştiriyor. Bu nedenle Rusya’nın yolu Asya-Pasifik bölgesinde ABD’nin yoluyla çakışabilir. 

Türkiye Ne Yapmalı?

Türkiye açısından bakıldığında bu süreçte BOTAŞ’ın, bundan sonraki anlaşma veya ödemelerde indirim veya birtakım tavizler talep etmesi gerekir. Değişen şartlar ve yenilenen kurallar bunu gerektirir. BOTAŞ Rusya’ya “Al ya da öde” prensibi çerçevesinde almayı taahhüt etmesine rağmen kullanamadığı doğalgaz için üç yıl boyunca 1,4 milyar TL (757.000 USD) ödedi. BOTAŞ, bundan sonraki anlaşma ve ödemelerde indirim veya birtakım tavizler talep etmeli. Ayrıca bu koşullar çerçevesinde BOTAŞ’ın “Trans-Hazar Projesi’ne” iştiraki temin edilmeli.

porno izlegaziantep escort bayanbrazzers